Hiperprolaktynemia

0
2240

Dzień dobry,

dzisiaj chciałabym poruszyć temat, o który prosiliście mnie w komentarzach pod postami na FB i IG.

Na początek trochę fizjologii.

Prolaktynę oznaczamy symbolem PRL i jej fizjologiczne (normalne) stężenie wynosi
5-25 ng/ml.

Stężenie prolaktyny zależy od działania:

  1. osi podwzgórze-przysadka mózgowa (czyli od działania mózgu), czyli od króla i królowej, dwóch narządów, które zarządzają wszystkimi hormonami w naszym organizmie. Jak na króla i królową przystało, zajmują one honorowe miejsce i nie powinien nas dziwić fakt, że są one usytuowane w centrum naszej głowy.

Podwzgórze produkuje:
a. dopaminę, która hamuje wydzielanie prolaktyny
b. neurohormony, które pobudzają wydzielanie prolaktyny. Ciekawą rzeczą jest fakt, że niektóre neurohormony są produkowane także w … jelitach. Dlatego mówi się m.in, że w jelitach mamy ,,drugi mózg”.

2. estrogenów,
3. czynników środowiskowych: stres, wysiłek fizyczny, seks,
4. stanów fizjologicznych: ciąża, karmienie piersią.

Jak widać powyżej, dużo rożnych czynników ma wpływ na stężenie prolaktyny, dlatego wywiad, tak samo jak i badanie przedmiotowe pacjenta, są kluczowym elementem postawienia odpowiedniej diagnozy.

Przyczyny podwyższonego stężenia prolaktyny:

1. stany fizjologiczne:

  • ciąża,
  • laktacja,
  • drażnienie brodawek sutkowych,
  • sen,
  • stres,
  • seks,
  • wysiłek fizyczny.

2. choroby:

  • guzy przysadki: prolaktinoma,
  • choroby mózgu: urazy głowy, radioterapia, operacje, guzy, nacieki zapalne,
  • niewydolność nerek lub wątroby (upośledzenie eliminacji PRL z organizmu),
  • niewyrównana niedoczynność tarczycy (bardzo wysokie TSH), dlatego zawsze przy podniesionym stężeniu PRL oznaczamy TSH. Dlaczego tak jest? Podwzgórze produkuje hormon TRH, który w przysadce pobudza produkcję TSH i PRL (ale tylko, lub aż u 30%)
  • makroprolaktynemia (zmieniona cząsteczka PRL, która nie jest aktywna). Uważa się, że makroprolaktynemia dotyczy aż 25% pacjentek z hiperprolaktynemią. Podejrzewamy ją wówczas, gdy pacjentka nie ma objawów hiperprolaktynemii i wartości PRL są bardzo zmienne: od 2-krotnego podwyższenia do 8-krotnego. W niektórych laboratoriach można oznaczyć makroprolaktynę, tym samym rozwiązując problem podniesionej prolaktyny. Przeglądając jeszcze pubmed (internetową bibliotekę z literaturą medyczną) natknęłam się na doniesienie polskich badaczy, że u młodych kobiet makroprolaktynemia zwiększa ryzyko kardiometaboliczne na wskutek nasilenia insulinooporności. To, że prolaktyna nasila insulinooporność wiemy, natomiast zaskoczeniem jest fakt, że czyni to cząsteczka makroprolaktyny. To pokazuje, jak jeszcze mało wiemy o hormonach.

3. leki, zatrucia, używki

  • HTZ: hormonalna terapia zastępcza,
  • antykoncepcja doustna,
  • kokaina,
  • opioidy: morfina,
  • duża część leków stosowana w leczeniu psychiatrycznym (nie będę wymieniała nazw tych leków bo jest ich bardzo dużo i mają skomplikowane nazwy).

Endokrynologiczne objawy hiperprolaktynemii:

  • u kobiet: zaburzenia miesiączkowania/brak miesiączek, wyciek z brodawek sutkowych,
  • u mężczyzn: zaburzenia erekcji i ginekomastia,
  • u obu płci: pogorszenie libido i płodności,
  • u obu płci: nasilenie insulinoporności i problemy z utrzymaniem masy ciała,
  • u obu płci: tendencje do obniżonego nastroju.

Diagnostyka:

Prolaktynę należy oznaczyć we krwi żylnej, pobranej rano na czczo, około godziny 8. Ważne jest, aby pacjent był po przespanej nocy. Jeśli przyjmujemy hormonalną terapię zastępczą czy doustną antykoncepcję, to ważne jest, aby te leki odstawić na 3 miesiące i dopiero po takim czasie oznaczyć PRL. Jeśli PRL jest podwyższona, wówczas wykonujemy jedno z poniższych:

  • rezonans (MRI) przysadki zwłaszcza gdy PRL>150ng/ml,
  • test z metoklopramidem. Test polega na oznaczaniu PRL na czczo, po 1 godzinie i po 2 godzinach od zażycia 1 tabletki metoklopramidu (dodam, że wśród lekarzy zdania co do istotności wykonywania testu z metoklopramidem są podzielone).
    O tym, które badanie wykonamy, decyduje nie tylko stężenie prolaktyny, ale także objawy kliniczne (czyli to, co podaje pacjent).

Leczenie

Odbywa się z zależności od tego, co jest przyczyną hiperprolaktynemii.
Najczęstszą przyczyną hiperprolektynemii stwierdzaną w gabinetach endokrynologicznych jest stres lub stosowanie różnych leków. Jeśli mamy hiperprolaktynemię czynnościową lub autoimmunologiczną, to leczenie zależy od objawów klinicznych pacjenta i decyzję o terapii lekowej podejmujemy indywidualnie.

Czasami zdarza się, że wykrywamy guz w przysadce: prolaktinoma, wtedy bezwzględnie musimy wdrożyć leczenie farmakologicznie (stosując tabletki), pojedyncze przypadki wymagają leczenia operacyjnego.

Leki stosowane w hiperprolaktynemii:

  • bromkryptyna (nazwa handlowa bromergon) – terapię tym lekiem zaczynamy od 1/2 tabl. na dobę. Lek przyjmujemy na noc. Może dawać złe samopoczucie, senność i nudności, ale za to jest bardzo tani  (koszt miesięczny: kilka złotych),
  • chinagolid (nazwa handlowa Norprolac) do zażywania codziennego, dość drogi i obecnie mało popularny,
  • karbergolina (nazwa handlowa Dostinex), bardzo dobrze tolerowany. Zażywa się najczęściej 2 x tyg., czasami 1 x w tyg. Główna wada: cena, która zależy od dawki: od kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie. Lek nierefundowany.

Pozdrawiam Was serdecznie,

Dr Lu

Piśmiennictwo:
1. Zgliczyński W., Witek P, Zdunowski P. Guzy przysadki. Endokrynologia 2011; cz.1:65-92.
2. Krysiak R, Marek B, Okopień B. Cardiometabolic risk factors in young women with macroprolactinaemia. Endokrynol Pol. 2019; 70(4):336-341.
3. Petruzzelli MG, Margari M, Peschechera A, et al.Hyperprolactinemia and insulin resistance in drug naive patients with early onset first episode psychosis. BMC Psychiatry. 2018;18(1):246.
4. Auriemma RS, De Alcubierre D, Pirchio R, et al.The effects of hyperprolactinemia and its control on metabolic diseases.Expert Rev Endocrinol Metab. 2018;13(2):99-106.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.